PESTEL و STEEPV

تا اینجا محیطِ کلان را پنجره‌به‌پنجره دیدیم. حالا وقتِ آن است که همه را در یک ابزارِ منظم جمع کنیم تا موقعِ تحلیل، چیزی جا نماند. این ابزار یک اسمِ معروف دارد: PESTEL.

چرا این به‌دردت می‌خورد

PESTEL یک چک‌لیستِ ساده ولی قدرتمند است: شش (یا چند) حرف که هرکدام یک زاویه‌ی محیطِ کلان را پوشش می‌دهند. با آن می‌توانی در یک جلسه، کلِ تصویرِ کلانِ کسب‌وکارت را روی یک کاغذ بیاوری.

PESTEL یعنی چه؟

PESTEL مخففِ شش واژه است:

• P، سیاسی (Political): سیاست‌ها و تصمیم‌های دولت در سطحِ جهانی، ملی و محلی.
• E، اقتصادی (Economic): رشد، تورم، نرخِ ارز، نرخِ بهره، مالیات.
• S، اجتماعی (Social): فرهنگ، سبکِ زندگی، جمعیت و ارزش‌های جامعه.
• T، فناورانه (Technological): نوآوری، زیرساخت، و فناوری‌های نوظهور.
• E، زیست‌محیطی (Environmental): مسائلِ محیط‌زیست و مقرراتش.
• L، قانونی (Legal): قوانین و مقرراتِ مؤثر بر کسب‌وکار.

این مدل نسخه‌های گسترده‌تری هم دارد که حروفِ بیشتری اضافه می‌کنند؛ مثلِ اخلاقی (Ethical) و جمعیتی (Demographic). یعنی همان نُه پنجره‌ای که در دو درسِ قبل دیدیم، در همین قاب جا می‌گیرند.

خواهرِ PESTEL: مدلِ STEEPV

یک نسخه‌ی نزدیک به PESTEL، مدلِ STEEPV است: اجتماعی، فناورانه، اقتصادی، زیست‌محیطی، سیاسی، و یک حرفِ اضافه‌ی مهم، V یعنی ارزش‌ها (Values). تفاوتِ اصلی‌اش همین تأکیدِ صریح بر ارزش‌ها و باورهای جامعه است؛ چیزی که در بازارهایی مثلِ ایران (که ارزش‌های فرهنگی نقشِ پررنگی دارند) خیلی به کار می‌آید.

چطور ازش استفاده کنیم؟

راهش ساده است: برای هر حرف، چند سؤالِ کلیدی بپرس و از جوابش یک فرصت یا تهدید دربیاور. مثلاً:

• سیاسی: آیا تحریم یا مقرراتِ جدیدی آمده؟ اثرش بر صنعتِ من چیست؟
• اقتصادی: نرخِ تورم و ارز در سه ماهِ اخیر چه کرده؟ روی قدرتِ خریدِ مشتری و هزینه‌ی موادم چه اثری دارد؟
• فناورانه: چه فناوریِ تازه‌ای می‌تواند کارم را ارزان‌تر کند یا منسوخ کند؟

نکته این است که PESTEL یک عکسِ لحظه‌ای است؛ چون محیطِ کلان مدام عوض می‌شود، باید هر چند وقت یک‌بار تکرارش کنی، نه فقط یک‌بار برای همیشه.

PESTEL جوابِ همه‌چیز را نمی‌دهد؛ ولی مطمئن می‌شود که سؤالِ مهمی را فراموش نکرده‌ای.

جمع‌بندی

PESTEL همه‌ی پنجره‌های محیطِ کلان را در یک چک‌لیستِ منظم جمع می‌کند: سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فناورانه، زیست‌محیطی و قانونی (و گاهی اخلاقی و جمعیتی). خواهرش STEEPV روی ارزش‌ها تأکیدِ بیشتری دارد. این ابزارها ساده‌اند ولی جلوی جاافتادنِ زاویه‌های مهم را می‌گیرند؛ به‌شرطی که مرتب تکرارشان کنی. با این درس، گامِ محیطِ کلان تمام می‌شود.

اگر خواستی بیشتر بخوانی

PESTEL و نسخه‌های مرتبطش (مثلِ STEEPV) از پرکاربردترین ابزارهای تحلیلِ محیطِ کلان‌اند و در کتاب‌های مدیریتِ استراتژیک رواج دارند. در گامِ بعد، از محیطِ کلانِ ملی فراتر می‌رویم و سراغِ محیطِ جهانی و زنجیره‌ی ارزشِ جهانی می‌رویم.