محیطِ عملیاتی (نزدیک) چیست؟

تا اینجا یک‌بار بیرون را دیدیم (تلاطم) و بعد به درون رفتیم (محیطِ داخلی). حالا برمی‌گردیم بیرون، ولی این بار با ذره‌بین: می‌رویم سراغِ همان بازیگرانی که هر روز با کسب‌وکارت سروکار دارند.

به این لایه می‌گوییم «محیطِ عملیاتی» یا محیطِ نزدیک؛ همان میدانی که رقابتِ واقعی در آن اتفاق می‌افتد.

چرا این به‌دردت می‌خورد

محیطِ کلان (سیاست، اقتصادِ کلان) دور و کند است؛ ولی محیطِ عملیاتی همان‌جایی است که فردا صبح با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنی: مشتری، رقیب، تأمین‌کننده. این گام به تو یاد می‌دهد این میدان را دقیق بخوانی.

محیطِ خارجی دو لایه دارد

محیطِ بیرونیِ سازمان را می‌شود به دو لایه تقسیم کرد:

• محیطِ نزدیک (عملیاتی): بازیگرانی که مستقیم و روزمره با کارت در تماس‌اند و تو هم تا حدی می‌توانی رویشان اثر بگذاری.
• محیطِ دور (کلان): نیروهای بزرگی مثلِ اقتصاد، سیاست و فناوری که بر همه اثر می‌گذارند ولی دستِ تو به آن‌ها نمی‌رسد. (موضوعِ گامِ بعد.)

بازیگرانِ محیطِ عملیاتی

محیطِ عملیاتی چند بازیگرِ کلیدی دارد:

• مشتریان: که می‌خرند و سلیقه‌شان عوض می‌شود.
• عرضه‌کنندگان (تأمین‌کننده‌ها): که ورودی‌ات را می‌رسانند.
• رقبای موجود و بالقوه (تازه‌واردها): که برای همان مشتری می‌جنگند.
• کالاها و خدماتِ جانشین: که می‌توانند جای محصولت را بگیرند.
• نهادهای دولتی و تنظیم‌گرها: که قاعده‌ی بازی را تعیین می‌کنند.
• اتحادیه‌ها و واسطه‌های مالی و تجاری: که جریانِ کار را تسهیل یا محدود می‌کنند.

اگر این فهرست برایت آشناست، تعجب نکن: پنجِ اولِ آن تقریباً همان «پنج نیروی پورتر» است که دو درس بعد با آن آشنا می‌شویم. پورتر در واقع همین بازیگران را در یک مدلِ منظم جمع کرده.

محیطِ کلان فضای بازی را می‌سازد؛ ولی بازی، در محیطِ عملیاتی انجام می‌شود.

جمع‌بندی

محیطِ خارجی دو لایه دارد: نزدیک (عملیاتی) و دور (کلان). محیطِ عملیاتی، میدانِ رقابتِ روزمره است: مشتری، تأمین‌کننده، رقیب، جانشین و تنظیم‌گر. شناختنِ این بازیگران، مقدمه‌ی تحلیلِ دقیقِ رقابت با ابزارِ پورتر است.

اگر خواستی بیشتر بخوانی

تمایزِ محیطِ عملیاتی و کلان در کتاب‌های مدیریتِ استراتژیک رایج است. در درسِ بعد، چند دسته‌بندیِ معروف از این محیط را می‌بینیم و بعد سراغِ مدلِ پورتر می‌رویم.