سطوحِ تعامل با محیط

تا اینجا فهمیدیم کسب‌وکار یک سیستمِ باز است و محیطش می‌تواند ساده تا آشوبناک باشد. حالا یک سؤالِ ظریف‌تر: محیط چطور روی سازمان اثر می‌گذارد؟ همه‌ی نظریه‌پردازها یک جواب نداده‌اند.

این درس، نقشه‌ی کوچکی است از سه نگاهِ بزرگ به رابطه‌ی محیط و سازمان؛ سه «لنز» که در دو درسِ بعد یکی‌یکی بازشان می‌کنیم.

چرا این به‌دردت می‌خورد

هر نظریه مثلِ یک عینکِ متفاوت است: با هرکدام بخشی از محیط را می‌بینی که با عینکِ دیگر دیده نمی‌شود. وقتی هر سه را داشته باشی، تحلیلت کامل‌تر می‌شود.

محیط، سازمان را شکل می‌دهد

نکته‌ی مشترکِ این نگاه‌ها یک چیز است: برخلافِ تصورِ قدیمی، سازمان فرمانده‌ی محیطش نیست؛ محیط هم به‌شدت سازمان را شکل می‌دهد. این نگاه‌ها «از محیط به سازمان» نگاه می‌کنند، نه برعکس.

و این تعامل در چند سطح اتفاق می‌افتد، از قواعدِ کلانِ جامعه تا بازیگرانِ نزدیکِ روزمره. هر نظریه روی بخشی از این تعامل تمرکز می‌کند.

سه لنزی که جلوتر می‌بینیم

• نظریه‌ی اقتضایی: می‌گوید هیچ نسخه‌ی واحدی برای همه نیست؛ ساختار و تصمیمِ درست «بستگی دارد» به شرایطِ محیط. (درسِ بعد.)
• نظریه‌ی وابستگی منابع: می‌گوید سازمان به منابعی وابسته است که دیگران کنترلشان می‌کنند؛ و همین وابستگی، قدرت و رفتار را شکل می‌دهد. (درسِ پایانیِ این گام.)
• نظریه‌ی نهادگرایی: می‌گوید بقای سازمان فقط به سود و کارایی نیست؛ به مشروعیت هم هست؛ به اینکه با قانون، هنجار و انتظاراتِ جامعه جور دربیاید. (درسِ پایانیِ این گام.)

یک عینک کافی نیست؛ محیط را باید از چند زاویه دید.

جمع‌بندی

محیط فقط زمینه‌ی فعالیت نیست؛ سازمان را شکل می‌دهد. سه نظریه‌ی بزرگ هرکدام بخشی از این شکل‌دهی را توضیح می‌دهند: اقتضایی (شرایط)، وابستگی منابع (قدرت و منابع)، و نهادگرایی (مشروعیت). در دو درسِ بعد با هر سه از نزدیک آشنا می‌شویم.

اگر خواستی بیشتر بخوانی

این سه نظریه از ستون‌های اصلیِ مطالعه‌ی «سازمان و محیط»اند و در کتاب‌های نظریه‌ی سازمان به‌تفصیل آمده‌اند. در دو درسِ بعد، هرکدام را ساده و کاربردی مرور می‌کنیم.